MİMAR SİNAN ve KÜFEKİ TAŞI

Eserleri ile yapı sanatı ve bilimine önemli katkıları bulunan MİMAR SİNAN,Hassa Mimarlar Ocağı’nın başı olduğu 1538 – 1588 dönemlerinde toplam 447 yapıta imza atmıştır.

MİMAR SİNAN’ın malzeme seçimindeki mühendislik dehası, değişik bakış açılarına dayalı çalışmaların ve disiplinlerin bir arada çalışma gereği her zaman hissedilmiştir. Eserlerinde seçtiği malzemelerin kullanım yerlerini ve sahip oldukları özellikleri çok iyi irdelemiş, yapıyı bir bütün olarak ele alıp tasarım ve sistem içindeki yük arttırımını kestirirken, KÜFEKİ taşının zaman içindeki kimyasal (Ca C03), fiziksel (boşluklu yapı) ve mekanik değerlerin iyi yönde değiştiğini gözlemlemiştir. Bu da, bize MİMAR SİNAN’ın mimarlık ve mühendislik erginliğinin yanı sıra çok kuvvetli sezgisel gücü olduğunu kanıtlamaktadır.

MİMAR SİNAN’ın yapılarında kullandığı küfeki taşının kullanım yerleri ve inceliklerini, günümüze kadar ayakta kalan eserlerinde görmekteyiz. Eserlerinin günümüz mimarlık ve mühendislik birimleri ile tekrar incelenip dehası yeniden keşfedilmektedir.

MİMAR KOCA SİNAN’ı bir kez daha saygıyla anıyoruz.

Küfeki Taşı Nedir?

Küfeki taşı, Roma ve Bizans döneminde kullanılmaya başlanan, “İstanbul taşı” olarak da bilinen 2000-2500 yıl gibi uzun bir zaman ayakta kalabilen bir taştır. En önemli özelliği zeminden çıktığı anda her türlü işleme uygun olması ve kolay işlenmesi; havayla temastan sonra havadaki karbon dioksiti bünyesine alarak sertlik, dayanıklılık ve güç kazanmasıdır.

Bu yüzdendir ki, Bizanslıların Ayasofya ve Yukarıkapı Surları inşası ile Osmanlı döneminde Süleymaniye Külliyesi’nin yapımından bu yana İstanbul estetiğini oluşturan tüm yapıların içinde ve dışında daima temel taşı olmuştur.

Küfeki taşı aynı zamanda klimatik özelliği de olan bir taştır. Yaz aylarında bunaltıcı sıcağı ve kış aylarında dondurucu soğuğu absorbe ederek rahat bir nefes almanıza yardımcı olur. Ayrıca küfeki taşının 1986 yılında Moskova Üniversitesinde yapılan bir araştırmada nükleer dalgaları geçirmediği de tespit edilmiştir. Küfeki taşının İstanbul Teknik Üniversitesi´nde (İTÜ) yapılan kimyasal analizlerinde beyaz çimento, kireç, alçı, toz deterjan, pudranın yapımında da ham madde olarak kullanılabileceği tespit edilmiştir.

Küfeki Taşının Özellikleri

Küfeki Taşının Özellikleri

1.Organik tortul taşıdır. Kalker, silis ve fosil (istiridye ve midye gibi) çökeltilerinden oluşmuştur.

2.Açık bej, açık sarı, gri tonlarda, ince taneli ve kumlu görünümde, fosilli, boşluklu ve kristalli, kompakt bir taştır.

4.Ocaktan çıkmadan önce yumuşaktır. Bu yüzden işlenmesi çok kolaydır. Daha sonra havadaki karbondioksit gazını alarak sertleşir. Bu sertleşme uzun bir süre devam eder. Yıllar geçtikçe betona nispetle mukavemeti daha da artar.

5.Küfeki taşının çekme, basınç, kayma mukavemetleri geçen süre içinde artarken oluşumundaki porlar azalmakta ve su, gaz emisyonları, ve harici tesirlere karşı direnci artmaktadır.

7.Bizans ve Osmanlı dönemlerinde çok sayıda önemli mimari eserde temel yapı taşı olarak kullanılmıştır. (İstanbul Surları, Su Kemeri, Topkapı Sarayı, Süleymaniye cami gibi). İstanbul estetiğini oluşturan tüm yapıların içinde ve dışında daima temel taşı olmuştur.

8.Mimar Sinan, Küfeki taşı üzerinde özel araştırmalar yapmış ve kolay işlenme, estetik ve mukavemet gibi özellikleri sebebiyle bu taşı eserlerinde kullanmıştır. Mimar Sinan’ın eserlerinde kullandığı Küfeki taşının kullanım yerleri ve inceliklerini, bugüne kadar sağlam bir şekilde ayakta kalan eserlerinde görmekteyiz.

Küfeki Taşının Sırrı

Deniz kabuklarının, çoğunlukla da küçük istridye kabuklarının oluşturduğu Küfeki Taşı, bir istridye kalkeridir. En önemli özelliği, doğadan çıktığı anda her türlü işleme uygun olması kolay işlenmesi, havayla temastan sonra, havadaki karbondioksidi bünyesine alarak sertlik, dayanıklılık ve güç kazanmasıdır… Bu yüzdendirki, Bizanslıların Ayasofya ve Topkapı surları inşaası ile Osmanlı döneminde Süleymaniye Külliyesi’nin yapımından bu yana, İstanbul ‘un estetiğini oluşturan tüm yapıların içinde ve dışında daima temel yapı taşı olmuştur.

Küfeki Taşının Kimyasal Özellikleri

Yarım asırdır “küfeki taşı” keserek geçimini sağlıyor

Uşak’ta yaşayan taş ustası Muammer Erdoğan, 53 yıldır yaz kış demeden taş ocaklarında “küfeki taşı” kesiyor.

Mimar Sinan’ın üzerinde araştırmalar yaptığı ve pek çok eserinde kullandığı küfeki taşının ustası Muammer Erdoğan, nasır tutan elleriyle yarım asırdır taş kesiyor.

İlerlemiş yaşına rağmen yaz kış demeden her sabah elinde kazmasıyla dağın yolunu tutan Erdoğan, çetin kış şartlarına aldırmadan günde 8 saat taş ocağında çalışıyor.

4 çocuk babası Erdoğan, kimseye muhtaç olmadan çocuklarını büyütüp ailesini geçindirmesinin hayattaki en büyük zenginliği olduğunu düşünüyor.

Günde en fazla 10 taş kesebiliyor

Küçük yaşta babasını kaybeden ve 15 yaşından bu yana çalışan Erdoğan, 53 yıldır taş ocaklarından ekmeğini kazandığını, ömrü el verdiği müddetçe de aynı şekilde devam edeceğini söyledi.

İşini çok sevdiğini, çalışarak dinç kaldığını anlatan Erdoğan, yaz kış demeden hemen hemen her gün 8 saat taş ocağında taş keserek çıkardığını belirtti.

Küfeki taşının yerin altındayken yumuşak, çıkartıldıktan bir süre sonra sertleşmeye başladığını, Bizans ve Osmanlı dönemi mimari eserlerinde sıkça kullanıldığını anlatan Erdoğan, üzerine çivi çakılabildiği için de mimari projelerin çatı, kapı ve pencere altları için uygun olduğunu vurguladı.

Yüzeyin hemen altında bulunan küfeki taşını kazma, demir çubuklar, murç, balyoz yardımıyla çıkartarak değişik boyutlarda pürüzsüz olarak kestiğini anlatan Erdoğan, günde en fazla 10 taş kesebildiğini belirtti.

“Bir gün de niye çalışıyorum demedim, demem de”

Taş ocağına gitmek için 4-5 kilometre yol yürüdüğünü söyleyen Erdoğan, günlük kazancının 30-40 lira arasında olduğundan bahsetti.

Erdoğan, hayatı boyunca alın teriyle ekmeğini taştan çıkarmanın gururunu yaşadığını vurgulayarak, şöyle konuştu:

“Zor bir iş bizimkisi ama 4 çocuğumu bu işi yaparak büyüttüm. Allah kimseye muhtaç etmedi, en büyük kazancım bu. 15 yaşımdan beri kazmayı elimden bırakmadım. Çalışmaktan hiç korkmadım. Eskiden işler daha iyiydi artık o kadar iyi değil. Başka iş yapmayı düşünmedim. Taştan ekmeğimi çıkarttım. Ne aç kaldım ne açıkta. Şükretmeyi bilirseniz kazandığınız paranın bereketi olur. Şimdiki gençler iş beğenmiyor. Herkes kolay para kazanmanın peşinde. Ben her gün çalışıyorum, bir gün de niye çalışıyorum demedim, demem de.”

Küfeki taşı

Organik tortul taşı olan küfeki, kalker, silis ve fosil (istiridye ve midye gibi) çökeltilerinden oluşuyor.

Açık bej, açık sarı, gri tonlarda, ince taneli ve kumlu görünümde, fosilli, boşluklu ve kristalli, kompakt bir taş olan küfeki, ocaktan çıkmadan önce yumuşak, daha sonra havadaki karbondioksit gazı sayesinde sertleşiyor. Sertleşen küfeki taşı uzun süre sertliğini koruyor. Yıllar geçtikçe betona nispetle mukavemeti daha da artıyor.

Bizans ve Osmanlı dönemlerinde çok sayıda önemli mimari eserde temel yapı taşı olarak yararlanılan küfeki taşı İstanbul Surları, Topkapı Sarayı, Süleymaniye Camii’nde kullanıldı. Mimar Sinan’ın da pek çok eserinde küfeki taşını tercih ettiği biliniyor.

Kaynak: AA